|
Blog – 1630
– Families Reyskens uit het graafschap Loon
|
Een
oud-collega Frederik ging bij de naam Reyskens. De oorsprong van de
familienaam Reyskens leek te zoeken in de 17e eeuw in het
voormalige Prinsbisdom Luik, in de huidige Belgische provincies Limburg
en Luik.
De
naam was me ook bekend uit de Antwerpse Kempen, als afgeleide van Reyns
en Rens, al leken deze families niet verwant. Reyskens werd er ook
gespeld als Van de Rys (16e eeuw, Kalmthout) en
varianten als Rijskens, Reijskens en Renckens kwamen eerder
in Limburg voor (17e eeuw, Genk en Bree).
Ander
varianten waren Ryskens, Rijskens, Riskin, en mogelijk ook Raskin.
|
Oorsprong van de naam
Er waren verschillende pistes om de
oorsprong van de naam te achterhalen.
De naam was hoogstwaarschijnlijk ontstaan
als patroniem, als “de zoon van Reinken”. De eerste meldingen van de
familienaam waren varianten op Rein(c)kens, een schrijfvariant
die nog voorkwam in de omgeving van Luik.
In het Latijn heette Reyn/ Reynken “Reinerus”. De naam kwam
voor als Rein(tje). De Frankische betekenis ging om “regin”, een
raadsman of raadgever in wat we vandaag de dag als een “beleidsadviseur”
zouden omschrijven.
Het ging dus om een afgeleide van de
Frankische voornamen Reinke, Reijncken of Rencken die
in het voormalige Prinsbisdom Luik populair waren. Een Reijncken Cremers
werd geboren omstreeks 1490 in Klimmen in Nederlands-Limburg. Zijn dochter,
geboren in 1520 ging bij de naam Anna Cremers alias Renckens.
 Ook de naam
Reinier kwam voor. Reinier was een tweestammige Germaanse naam waarin “regin”
duidde op raad (-gever of raadsman) en het tweede deel "her" wees
op leger. Er waren overigens nog voornamen die met Rein begonnen: Reinderd,
Reinhard, Reinhold, Reinmund, Reinold, ... Een afgeleide familienaam
van Reinier was bijvoorbeeld Reyniers.
Het leek meteen weinig waarschijnlijk dat het
om een toponiem of plaatsverwijzing ging. De naam zou dan een afgeleide
zijn van Reisig of Reis, een plaats waar
struikgewas of “rijshout” groeide. Als plaatsverwijzing
herkennen we dit bijvoorbeeld in de dorpsnaam Rijsbergen, bij Zundert in
Nederland, en bij gehuchten Rijsberg in Balen (Tremelo), en Veldhoven (bij
Eindhoven in Nederland). De naam Rheinberg, kwam ook enkele keren voor in
Duitsland in combinatie met de Rijn (Rhein). Er was een Reynsberg in
Diest. Diest ligt op de grens van de Kempen en het Hageland, grenst in
het oosten aan de provincie Limburg, en behoorde in de 15e eeuw
tot Maria Van Loon-Heinsberg, een afstammelinge van de graven van Loon. Die
band met de oorsprongsstreek van Reyskens in het graafschap Loon was
alleszins een merkwaardig gegeven en het zou blijken dat voorouders
Reyskens iets met de benaming van de Reynsberg te maken hadden, genoemd
naar hun verdiensten aan de graven van Loon.
Kaart: het
Prinsbisdom Luik omstreeks 1350. De oudste meldingen van Reyskens vonden we
aan het begin van de 17e eeuw in Genk en Bree, in het
voormalige graafschap Loon, Belgisch Limburg (zie groene cirkels).
In Diest was er overigens een plaats die Reynsberg heette, vernoemd naar voorouders
Reyskens uit het graafschap Loon.
Oudere, gelijkaardige familienamen kwamen
voor in de Antwerpse Kempen in de 16e en in de 17e eeuw
(Kalmthout) en in de 15e eeuw (Loenhout, zie oranje
cirkels), maar deze families lijken niet verwant.
In de Noordelijke Nederlanden kwam de naam
“Reyskens” niet voor, op enkele uitzonderingen in Nederlands Limburg na.
Historische
vindplaatsen
|
15e
eeuw
|
De naam Reyns kwam voor
in de omgeving van Loenhout in de Antwerpse Kempen.
·
Christiaan
Reyns werd geboren omstreeks 1445 en huwde in
Loenhout omstreeks 1475. Hij had een zoon Peter Reyns, gehuwd met
Isabelle Verwilt, en dochters Cornelia, gehuwd met Maarten
Herijgers, en Marie, gehuwd met Corneel Dierckx.
|
|
16e
eeuw
|
In 1575 was er de
melding van Thijs Reinckens, of Rinckens, die schepen was te Arcen
bij Venlo in Nederlands Limburg. Hij zou er overlijden in 1635,
vermoedelijk als gevolg van de pest. Hij was een jongere broer van Willem
Reinckes, eveneens schepen van Arcen en geboren omstreeks 1565.
· Van
deze Willem Rinckens weten we dat hij zich rond 1600 in Arcen vestigde.
Beide broers waren vermoedelijk afkomstig van Grubbenvorst in het noorden
van Nederlands Limburg.
· Omstreeks
1570 werd Barbara Reinkens geboren in Horst. Zij huwde er
omstreeks 1595 met Godried Mullers.
In wat nu Belgisch
Limburg is, waren er vermeldingen van Reincken in de omgeving van Maaseik
in de 16e eeuw. Het was niet altijd duidelijk of het hier om een
familienaam ging. De voornaam Reincken kwam er in ieder geval meermaals
voor. Er waren ook melding van de familienaam Reynckens in
Overpelt vanaf 1575 en van Geneviève Reynkens, vermeld bij haar
huwelijk met Jan Van de Weyer omstreeks 1585. Zij was geboren omstreeks
1560 in Geel als dochter van Nicolaas Reynkens, vermoedelijk in
Geel geboren omstreeks 1530.
In de Antwerpse Kempen
vonden we meldingen van Reij(n)skens in het midden van de 16e
eeuw in Kalmthout. Corneel Reijskens, wiens naam ook als Van
den Rijs en als van de Reijsen werd gespeld, werd er geboren
omstreeks 1590. Hij huwde in 1618 in Kalmthout met Catharina Laureijs.
Corneel was een zoon van Jan Reijskens, geboren omstreeks 1560.
Opvallend was de naam Reyns,
waarvan Reynskens een afleiding moet zijn. Deze familienaam kwam voor in
de Antwerpse Kempen:
·
Corneel
Reyns werd geboren in 1522 en huwde in Brecht, waar
zijn zoon Laureys Reyns in 1552 werd geboren. Laureys Reyns was
schepen en molenaar, huwde op 10 januari 1590 in Loenhout met Margriet
van Elsacker en overleed op 11 mei 1622 in Loenhout op 70-jarige
leeftijd. Ook onder de
nakomelingen waren er molenaars in de omgeving van Loenhout. De
voorouders van deze Reyns familie gingen in de 15e eeuw ook bij
de naam De Decker: stamouder Corneel De Decker was geboren
omstreeks 1475 terwijl zijn broer Peter en zus Cornelia de naam Reyns
voerden. Bij de nakomelingen kwam de naam Reyns meestal in onbruik, en er
waren geen aanwijzingen dat deze families verwant waren met de Limburgse
in de volgende eeuw.
Deze Antwerpse familie was
vrij goed gedocumenteerd, met meerdere meldingen in de schepenregisters
van Loenhout tussen 1515 en 1552 bij vastgoedtransacties. Er was evenwel
geen enkele relatie met Limburg.
De naam Reskens kwam
voor in Rheinberg en in Pommern in Duitsland, en in Engeland, maar het ging
hier niet om verwante families.
|
|
17e
eeuw
|
We vonden de naam Reyskens
frequent in de omgeving van Genk en Bree in Limburg:
·
Matheus
Reyskens werd geboren omstreeks 1630 in Genk. Hij huwde
omstreeks 1660 met Anna Beelen. Een dochter Katrien Reyskens
huwde met Jan Geusens.
·
Een naamgenoot Matheus Reyskens
werd gedoopt op 23 mei 1653 in Genk. Hij woonde in het gehucht Terboekt.
·
Jan
Reyskens werd geboren op 28 maart 1657 in Beek bij Bree.
Hij huwde Katrien Koninkx en overleed op 4 oktober 1702 in Beek.
·
Jan
Reyskens werd gedoopt op 12 maart 1687 in Genk.
Oudere vindplaatsen waren
er in de huidige provincie Antwerpen:
·
Agnes
Reyskens werd geboren in Tongerlo, bij Westerlo, omstreeks
1605. Zij huwde er met Quirijn Nouckens.
·
Er was ook een melding van Adrienne
Reyskens, gedoopt op 4 mei 1627 in Kalmthout.
·
Reynskens was een
familienaam die eind 17e eeuw ook voorkwam in Oost-Vlaanderen
(Ruien en Kwaremont) en in Antwerpen (Berchem).
De schrijfvariant
Reijskens vinden we behalve in Beek bij Bree in Limburg ook in het
Nederlandse Noord-Brabant: Johanna Reijskens werd vermeld in 1680
in ’s Hertogenbosch, Noord-Brabant, Nederland.
Ook de schrijfwijze Rijskens
kwam voor in Beek bij Bree, en in Tongerlo.
De naam de Rijs/ de
Reijs alias Van Slierke kwam in de 17e eeuw ook
voor in Leiden, Zuid-Holland, Nederland:
·
Abraham
Isaac de Rijs was een lakenwerker in Leiden die op 9 juli
1657 in Leiden huwde met Petronella Stevens. Zijn oom Frans le Fevere was
getuige. Hij was een zoon van Isaac de Rijs, geboren omstreeks
1630, en had een broer Isaac die ook lakenwerker was en die op 7
april 1656 huwde in Leiden met de weduwe van Robert Caffaert.
In
Beek bij Bree kwam ook de schrijfwijze Renckens voor naast Reijskens,
en de schrijfwijze Renskens kwam voor in Belgisch en Nederlands
Limburg (Bilzen, Venray, Grubbenvorst, Tegelen, Blitterswijck) en een
enkele keer in Meerhout in de Antwerpse Kempen. De naam kwam niet meer
voor in de 2007/2008, maar kwam nog wel uitzonderlijk voor in de 20e
eeuw
|
Vermeldingen in de adel
…
hadden geen aangetoonde verwantschap met de families die vanaf de 17e
eeuw bij de naam Reyskens gingen, al was er een geografische
verwantschap met de familie Reys, vermeld in de omgeving van
Tongeren in de 14e en de 15e eeuw.
·
De familie Reys de Repen werd
vermeld in de 14e en de 15e eeuw in de omgeving van
Wintershoven in Limburg. Deze adellijke familie ging bij aliassen als de
Guihoven, de Mombeek, de Repen en de Wintershoven, verwant aan
de burggraven van Colmont in de omgeving van Tongeren. Stamouder van dit
adellijk geslacht waren ene Andreas Reys, gehuwd met Julia de
Repen omstreeks 1370 en diens vader Gielis Keppen, heer van Repen die
omstreeks 1320 werd geboren.
·
Het adellijk geslacht de Reys werd al
vermeld in de 11e eeuw in Frankrijk: jonkvrouw de Reys
heette ook Mathilde de Creuilly, gehuwd
met Henri de Saint-Clair, heer van Saint-Clair-sur-l’Elle omstreeks 1112.
·
Adriaan de Warnes van
Reys en Geer de Maastricht die in Cádiz, Spanje was geboren als zoon van
Diego de Warnes en Margaretha de Geer.
Zijn moeder was afkomstig uit de Nederlanden en de ouders waren op 29 juni
1679 in Cádiz gehuwd. Nakomelingen
zouden migreren naar Argentinië.
·
Er was ook een Saksisch adellijk geslacht Reinken
met latere takken in de Balkan en in Rusland, ook gespeld als Reincken
en Reinecke. De voorouders spelden hun namen als Reinecke aan
het begin van de 17e eeuw, en de oudst bekende voorouder Kaspar Reynaker woonde
omstreeks 1300 in bij Eisenach in het noorden van
Duitsland.
Foto: één van de oudst gedocumenteerde
grafplaatsen is het graf van Pieter Reyskens (11 september 1882-17 januari
1968) en Marie-Thérèse Slechten (31 oktober 1881-9 mei 1949) in Bilzen.
|
Waar kwam de naam voor in 2008?
Reyskens
In
2008 kwam de familienaam 474 keer voor in België, met een sterke
concentratie in de omgeving van Genk (400+) in Limburg, voornamelijk in
Genk (119), Bilzen (51), Hasselt (44) en Bree (25). De naam kwam minder
frequent voor in andere Belgische provincies zoals Luik (26),
Vlaams-Brabant (12), Oost-Vlaanderen (5), Antwerpen (2), West-Vlaanderen
(1).
 De
oudere schrijfwijze Reijskens
was een zeldzame variant geworden die slechts drie keer voorkwam in
Hasselt, in Zutendaal en in Machelen. Dat gold ook voor Ryskens (3 vindplaatsen in
Lier en Bree) en Rijskens
(2 vindplaatsen in Hasselt).
Oude
schrijfvarianten als Reskens
kwamen niet meer voor.
Andere
zeldzame variante schrijfwijzen waren Ryskens
(3 keer, waarvan 1 vindplaats in Bree) en Rijskens
(2 vindplaatsen in Hasselt).
In
Nederland waren er geen meldingen van Reyskens of Reijskens bij de telling
van 2007. Bij de volkstelling van 1947 was er nog één melding in de
provincie Zuid-Holland.
Een
schoenenwinkel Reyskens was gevestigd in Genk-Waterschei en er was een
designwinkel Reyskens in Hasselt anno 2022.
|
Renckens
Deze schrijfvariant kwam 223 keer
voor in 2008, met een sterke concentratie in Limburg (135+). Voor
families in West-Vlaanderen was het aannemelijk dat de naam daar apart is
ontstond.
|
Riskin
De familienaam Riskin kon een
variant zijn. In 2008 kwam deze naam 49 keer voor in België, met een
sterke concentratie in het zuiden van Limburg (42 keer) nabij de grens
met Luik.
|
|
Raskin
Hetzelfde
gold voor de familienaam Raskin. Dit was een familienaam die veel vaker
voorkwam dan Reyskens (en Riskin), zo’n 1296 keer in 2008, met een sterke
concentratie in Limburg en in het oostelijk deel van België.
|
Reis
Deze
familienaam kwam 98 keer voor in België, duidelijk in andere regio’s dan
de oorsprongsstreek van Reyskens in het noordoosten. Er was waarschijnlijk
geen verband, ook al was er een etymologische verwantschap tussen de
namen.
|
|
|
|
Ook
de familienaam Reys kwam voor, met een gelijkaardige
westelijke concentratie zoals bij de familienamen Rys en Reis. De naam kwam
in 2008 slechts 27 keer voor in België. Dat gold ook voor de schrijfwijze
Reijs die in 2008 11 keer voorkwam in België, hoofdzakelijk rond Antwerpen
(9). We vermoedden dat de varianten op Reys een verwantschap inhouden met
de familienaam Reyns (761 keer in 2008) of Reijns (36)
die een gelijkaardig eerder westelijk spreidingsgebied hadden zoals Reys,
Rys en Reis.
 Reys,
Reijs en Rys leken eerder varianten op de familienaam De Reys (140
vindplaatsen in het centrum van België).
Op
deze familienaam was er een andere zeldzame variant Reysens (9
in Herne, Pepingen en Gooik). Reysens stond voor Reys-zoon-zoon.
Rys
Dit
gold ongetwijfeld ook voor Rys, dat in 2008 370 keer voorkwam in andere
regio’s van België, en waar we van een duidelijk westelijke concentratie konden
spreken [zie kaart].
 Rens
Deze
familienaam kwam 1210 keer voor in 2008, met een sterke concentratie in de
Antwerpse Kempen.
Re(y)ns
zou een voorloper van de familienaam Reynskens kunnen zijn, maar daar was
geen bewijs voor.
De
familienaam Rens had in Limburg 50 tot 60 meldingen in 2008, maar net niet
in de gemeenten die in vroegere eeuwen pleisterplaatsen waren voor families
Reyskens.
Dat
bleek al zo te zijn vanaf de 18e eeuw, wanneer deze naam
voornamelijk in Sint-Truiden opdook en enkele keren in Lommel, Overpelt en
Tessenderlo, terwijl er daarvoor geen of nauwelijks meldingen van deze
familienaam waren in Limburg.
Al
in de 14 eeuw kwam de familienaam Rens voor in het huidige Vlaams-Brabant
(Opwijk, Langdorp) met de oudste meldingen tussen 1330-1340. We vonden de
naam tot in de 16e eeuw, hoofdzakelijk in de omgeving van
Aarschot, met enkele meldingen in Antwerpen (Westerlo, Wuustwezel).
Renckens in Nederland
In
2007 kwam de naam Renckens 190 keer voor in Nederland, waarvan 25 keer in
Nederlands Limburg in de omgeving van Maaseik, 26 keer in de omgeving van
Amsterdam, 9 keer in de omgeving van Den Haag, 20 keer in de omgeving van
Utrecht en 11 keer in de omgeving van Nijmegen, 7 keer in de omgeving van
Zwolle. Het was aannemelijk dat de vermeldingen buiten Nederlands Limburg
om niet-verwante families ging. Reyskens, Reijskens of Reskens kwamen niet
voor in Nederland in 2007. Ook in Nederland kwam de naam Reyns/ Reijns voor
(340 personen) in 2007, maar ook hier eerder westelijk gericht zoals in
België.
Ook
de familienaam Rens was frequent aanwezig in Nederland (976 personen in
2007), met een zestal, dus eerder zeldzame, meldingen in Nederlands
Limburg.
|
