|
Blog –
Families Libot, (Libotte, Libon): een meer ‘Dietse’ oorsprong dan
men zou vermoeden
|
 Een
Antwerpse collega droeg de familienaam ‘Libot’, een op het eerste zich
Franstalig klinkende familienaam. Bij een zoektocht naar de oorsprong van
de naam, kwamen we eeuwen terug in het Prinsbisdom Luik terecht toen dit
landsgedeelte nog ‘Dietser’ of Germaanser was, vóór de verfransing van de
lokaal gesproken taal. Het bleek,
even doorgespoeld, een verfranst patroniem van een voorouder die “Libaud”
(Libeau, Libaut, Liboud) heette in de 14e eeuw en die
in de omgeving van Luik woonde.
Dat was een van oorsprong Germaanse voornaam die de termen ‘leud’
(volk) en ‘bald’ (moedig) combineerde. De naamgever zou dus een ‘moedig
man’ zijn geweest [foto © laurentii.be, 2018].
Van de Antwerpse tak was sprake
aan het begin van de 18e eeuw, en er was onduidelijkheid hoe
deze tak aansloot bij de families die zich over de eeuwen hadden
gevestigd in het voormalige hertogdom Brabant. Dat was een uitdaging voor
Guy, die zelf een fervent genealoog bleek te zijn. Ook een oproep tot
hulp via de Vlaamse Vereniging voor Familiekunde had geen soelaas kunnen
bieden.
|
Op zoek naar de oorsprong van de familienaam
Uit historische vindplaatsen van de
familienamen Libot in het begin van de 14e eeuw (oudste vermeldingen gevonden in 1325 [Gerardo Libot] en
1327 ["de Ham"] en in 1388, Luik) en (ouder)
Libotte (oudste vermelding gevonden in 1280 in Luik), hadden wij het vermoeden dat de familienaam
in het Prinsbisdom Luik ontstond, met significante migraties naar het
westen en noorden (hertogdom Brabant en
Nederland, en Atlantische kust Frankrijk).
In Antwerpen kwam de naam Libot
alleszins voor in 1735 (huwelijk Frans Libot(te) en
Anna Diels, kinderen Elisabeth Catharina Libotte geboren op 12 juli
1736 en Cornelius Libotte in Lille), terwijl er oudere vermeldingen Libot en
Libotte waren ten noorden van de taalgrens in de omgeving
van Harelbeke (1697, doopmeter Marie
Margriet Libot), Kortessem (1698, huwelijk
Willem Libotte met Maria Moers), en
in Brussel (1658, huwelijk
Willem Libot met Barbara Caucien in Sint-Jacobs op
de Coudenberg;
1664, huwelijk André Libot met Anne Gaspar in de Notre Dame du
Finistère; 1688, huwelijk
Willem Schover en Agnès Libot; 1705, huwelijk Louis
Libotte met Anne Françoise Boussifet, doopsels van Frans Libot op
20 oktober 1674 in de Sint-Jacobskerk, van Peter Libotte in 1687
en van Jacques Libotte in 1691, beide in de Capella
kerk), Brugge (1726, huwelijk Hendrik Libotte met
Judith Vandewalle).
In historische Europese gegevens, kwam de
familienaam "Libot" vaker voor in Frankrijk aan de Atlantische
kust (1087 keer), waarvan 62% van de vindplaatsen in het Noorden van
Frankrijk grenzend aan wat België zou worden, tegenover vindplaatsen in
België (559), wat leek te wijzen op een oorspronkelijk Franse afkomst, maar
dat bleek niet het geval wanneer we van de oorspronkelijke uitspraak met
een korte "o" uitgingen met klemtoon op de tweede lettergreep.
Minder waarschijnlijk leek de uitspraak met een
lange "o" als oorspronkelijke variant. Die had ouder kunnen zijn,
als het een afleiding van "Libaux" was, een familienaam
die al in 1275-1276 voorkwam maar die in 2008 nog slechts eenmaal voorkwam
in België in Doornik. De naam bleek hoe dan ook een afleiding van
een Germaans of ‘Diets’ patroniem: "de zoon van
Libert/Liboud/Libout".
De familienaam Libon leek eerder een
plausibele variant qua geografische spreiding. De afleiding
van Libon met doffe "o", kwam als variant voor in de
16e eeuw in de omgeving van Luik, allicht onder invloed van het lokale
Waalse dialect en fonetisch aanleunend bij de Germaanse "ou".
Andere familienaam varianten waren minder
waarschijnlijk, zoals Libotton (ouder,
1374, Luik) of Libois (1337 Montenaken) waarbij de oorsprong een toponiem kon zijn.
 Een adellijke
familie de Libotte
In het
Nederlandse Gelderland (Winssen, Beuningen) leek de uitspraak van de
familienaam, met de klemtoon op de tweede lettergreep en de "t",
ook tot de schrijfvariant "Libotté" te hebben geleid in de tijd
voor de Franse revolutie en het Napoleontisch keizerrijk (oudste vindplaats
1763), een variant die bij ons weten in België niet voorkwam.
Er was ook de
vermelding van een adelijke familie "de Libotte"
en er was ook een pastoor met de familienaam Libotté in
Groot-Linden-aan-de-Maas in 1844.
Afbeelding: volgens het wapenboek van
Rietstap, voerde de familie "(de) Libotte" in
Limburg een familiewapen.
Libot in Europese context
De historische context waarin de Antwerpse
families begin 18e eeuw was die van de Oostenrijke Nederlanden.
Het was toen dat migratie van families naar de omgeving van de Scheldestad
kon worden gesitueerd.
De historische vindplaatsen (records) voor
Libot gaven een ander beeld dan volgens de oudere schrijfwijze Libotte. Wat
bleek voor de meer oorspronkelijke familienaam Libotte, was dat deze veruit
de meeste historische vindplaatsen had in België. Dit liet toch vermoeden
dat de familienaam eerder in België (prinsbisdom) was ontstaan dan in
Frankrijk. De spreiding van de naam Libot aan de Atlantische kust, leek
eerder een migratiebeweging vanuit België.
|
Voorkomen
van de familienaam Libot in 2008
De grootste concentratie vonden we in 2008 op
basis van de bevolkingsregisters in de omgeving van Antwerpen (77), gevolgd
door Genk (7) en Deinze (5), wat leek te wijzen op een oorsprong in
Antwerpen (...). Antwerpen-stad was goed voor 43 meldingen, en dat was
meteen de grootste concentratie. Er waren geen vindplaatsen meer in
Brussel, waar de naam ook sporadisch voorkwam in de 17e eeuw, met
uitzondering van 2 meldingen in buurgemeente Grimbergen.
Libotte
Libot leek een "Vlaamse" schrijfwijze
van de naam Libotte, als fonetische afleiding, vermoedelijk ontstaan in
Brussel of in het taalgrensgebied omstreeks de eeuwwisseling 17e-18e eeuw.
Deze oorspronkelijke schrijfwijze kwam nog vaker voor in 2008, vooral
bezuiden de taalgrens, met als uitschieters in het noorden Brussel (40),
net boven de taalgrens (50+) en, in mindere mate, in de omgeving van
Kortessem - Sint-Truiden - Hasselt (10) en Antwerpen (6).
Bezuiden de taalgrens is de concentratie het
grootst in de omgevingen van Charleroi (100), Luik (70), Namen (50) en
Henegouwen (50).
Liebaut
Libaut
Ook dit waren mogelijke varianten, die nauwer
aanleunden bij de oorspronkelijke Germaanse oorsprong.
Libon,
mogelijk ontstaan als variant in de omgeving van Luik in de 16e eeuw
De familienaam Libon kwam vooral voor in
de omgeving van Luik (100+ vindplaatsen), en mindere mate in de omgeving
van Brussel (20), Moeskroen (14), Namen (12), Henegouwen (9), Charleroi (6)
en in Vlaanderen in Antwerpen (10) en Tongeren (5, nabijheid van Luik).
|
