|
Laurentii – Het ontstaan van de familienaam
De ontwikkeling
van vaste familienamen verliep geleidelijk. Het lijkt er op dat de
invoering van vaste achternamen verliep van zuid naar noord, van stad naar
platteland, van de hogere naar de lagere klassen van de bevolking. In de
Zuidelijke Nederlanden, die vroeger dan de Noordelijke tot bloei zijn
gekomen, waren er al vanaf de 13de eeuw namen die van vader op zoon/dochter
werden overgedragen zoals ‘Lauwereyns’. In
Vlaamse steden als Brugge en Gent hadden de meeste burgers al in de 14de en
de 15de eeuw een vaste achternaam. In Brabant en Limburg ontstonden vaste
geslachtsnamen iets later dan in het graafschap Vlaanderen.
In het Noorden
is het gewest Holland het eerst met het aannemen van vaste geslachtsnamen:
de ontwikkeling kwam er op gang in de 16de en 17de eeuw. De noordelijke
provincies Friesland, Groningen en Drenthe bereikten pas in de 18de en 19de
eeuw hetzelfde peil als Holland wat betreft het aantal burgers die een
vaste achternaam voeren. Het ontstaan van de familienamen Lauwens en Lauwers vond plaats tussen de 13e eeuw
en de 15e eeuw, via schrijfvarianten als Lauwerijns, Lauweryn(s), Lauwerens,
Lauwerijs, … bij families in het graafschap Vlaanderen en, aantoonbaar
vanaf de 15e eeuw, bij uitwijkelingen van deze families in
het hertogdom Brabant.
Verwijzing naar een plaatsnaam? - de theorie van
het toponiem
 De verwantschap met Lauwers zou een
iets oostelijker 'Friese' oorsprong kunnen verklaren die ook in plaatsnamen
terug te vinden is: de Lauwerszee, Leeuwarden (nu
nog dialectisch uitgesproken als "Ljouwert").
De naam Lauens komt als plaatsnaam voor in
Noord-Duitsland, terwijl de familienaam 'Louwen' ook voorkomt in Ratingen en het oostelijker gelegen 'Ostfriesland'. Er is tot nog toe slechts één melding
van de naam in een doopregister van de Bremer Dom (katholieke kerk Bremen,
Noord-Duitsland), zij
het onnauwkeurig gedateerd. Ook de staat North Carolina (V.S.) heeft een
"Lauens" County. Er
is een etymologische uitleg: de namen zijn verwant aan de oud-Nederlandse
en oud-Duitse stam "Lauen" (in het Nederlands van nu
"Leeuw", in het Duits "Löwen"). Als zodanig is er ook een
naamverwantschap met bvb. "Lauen"burg en "Lauwen"-Vippich in Duitsland.
Eén mogelijke
'toponiem' verklaring wijst op een verwantschap met de Westvlaamse gemeente Lauwe nabij Kortrijk. De
heerlijkheid behoorde toe aan de familie van Lauwe, vervolgens aan
de heren van Halewyn, van Ghistelle en
aan Philippe de Croy, hertog van Aarschot. Ene Johanna
van Halewyn, vrouwe van Lauwe, was op 24 januari 1594 gehuwd
met Philippe de Croy, de zoon van Philippe de Croy die
door keizer Karel V tot hertog van Aarschot werd verheven. Deze historische
achtergrond sluit aan bij een mogelijke uitwijking van Lauwens/Lauwers families uit het graafschap
Vlaanderen naar het hertogdom Brabant in de 14e-15e eeuw. Deze uitwijking,
die ook kan worden vermoed bij sporen bij Lauwens en Lauwers families in
het hertogdom Brabant in de 16e eeuw (zie ook verder), kan met de gegevens
die nu bekend zijn, evenwel niet onomstotelijk worden bewezen. Het
gemeenteschild van Lauwe bevat in ieder geval een leeuw, naast twee sterren
en een maansikkel.
De "leeuwen" - de theorie van de
verwijzing naar een karaktereigenschap
Eén theorie
houdt het bij het ontstaan van de naam Lauwens met verwijzing naar de oude
woordvormen van “leeuwen” die een karaktereigenschap verwoorden. Als
zinnebeeld of karaktereigenschap werden leeuwen populair in onze gewesten
in de tijd van de kruisvaarten. Bij de Turken was de leeuw een teken van
moed, kracht en onversaagdheid en dat sloeg aan bij de kruisvaarders. Er
zijn genoeg 'bekende' (lees "adellijke") voorbeelden, b.v.
Richard Leeuwenhart van Engeland, Hendrik de Leeuw hertog van Beieren.
Deelnemers aan de kruistochten voerden vaak de leeuw in hun wapenschild
(het geslacht van Elzas b.v.).
 Afbeelding: de oudste afbeelding van de leeuw
in het wapen van Brabant, op een munt uit 1183 van Hendrik I.
De leeuw
kwam tijdens de kruistochten naar Vlaanderen en in het bijzonder naar het
hertogdom Brabant. Historiografisch gezien stammen de oudst gevonden
families met de naam Lauwens uit het vroegere ‘land van Grimbergen’ dat
behoorde tot de Berthouts – Onder deze Berthouts waren kruisvaarders zoals
Gillis met de Baard, een gekende kruisvaarder omstreeks 1200. Bij de
vroegst gemelde Lauwens en Lauwers families in de 15e en de 16e eeuw, zijn
verschillende aanwijzingen te vinden dat zij in dienst van de hertogen van
Brabant of voor "de heren des cooninckx"
werkten als meier (rentmeester), villicus (vrije man,
domeinbeheerder), colonus (pachter) en "koetsier
des cooninckx". Hoewel er
verwijzingen zijn naar de symboliek van de leeuwen, lijkt het ons te
verregaand om de oorsprong van de naam in deze richting te zoeken. In de
oudst bekende wapenschilden van voorouders in het graafschap Vlaanderen
(Brugge en Gent), zijn de enig voorkomende dieren lang- en korthalzige zwanen (of eenden). Bij de naamverwante
families Laurens, Lauw en Lauwaerts komen in familiewapens wel afbeeldingen
van Leeuwen voor.
De "leerlooier" - de theorie van
de verwijzing naar een beroep
Een theorie
houdt het bij een verwantschap met het beroep leerlooier of leerbereider.
Deze theorie  slaat eerder op naamvarianten als (de)
Lauwer, (de) Laever: leerlooier,
leerbereider. Dit lijkt ons niet toepasbaar op de familienamen Lauwens en
Lauwers. De meeste vroeg bekende voorouders waren landbouwers, handwerkers
en smeden, terwijl van enkele ook bekend is dat zij verantwoordelijke
functies hadden in dienst van de hertogen van Brabant. In latere eeuwen
blijkt ook dat zij vaak in krijgsdienst waren bijvoorbeeld als soldaat of
ordehandhaver.
Afbeelding: een leerlooier aan het werk.
De "zoon van Laurentius" - de theorie van het patroniem
Een etymologische theorie vermeldt
vier 'groepen' van gelijkklinkende familienamen die als "kind van
Laurens" kunnen zijn ontstaan:
- Lauwen(s), Laven(s), Laeven(s), Lauven(s), Loiwinn(c)k, Lovink
- Lauwer(s), Lau(e)rsen, Louwers(e), Lauer(s),
La(e)vers, laus, Leuwer(s),
Leu(r)s
- Lauwereins, Lauwereyns, Lauwerens,
Lauwrens, Lauwereys als afleidingen van Laurentius
- afleidingen in andere talen:
Laurentii en Laurentij in het Latijn,
Larson in het Noors, Lawrence in het Engels, Laurent in het Fran, Laurenz
in het Duits enz.
Ook de naam Laurrenssens
wordt met 111 andere varianten vermeld als patroniem van Laurentius.
|
Deze verklaring is de meest waarschijnlijke,
al betekent dit ook dat namen meerdere keren kunnen zijn ontstaan. Het is
dus niet per definitie zo dat alle families met namen als Lauwen,
Lauwens, Lauwers, Laurens eenzelfde oorsprong zouden hebben. Stamboomonderzoek
naar de familie Lauwen in Noord-Brabant toonde bijvoorbeeld aan dat
de familie Lauwen tot in de 14e eeuw geen verwantschap
had
met Lauwens of Lauwers, al kwam de naam sporadisch voor als ‘Vlaamse’
schrijfwijze van Lauwens en Lauwers. Er zou ook een verwantschap kunnen
zijn tussen de Engelse families "Lawrence" en de Vlaamse
families "Lauwereyns".
Beide familienamen worden gelijkaardig uitgesproken in beide talen.
|
|
Bewerking kaart © Google maps, 2018 onder
gebruiksvoorwaarden - © Bewerking afbeeldingen onder Public Domain: munt
Hendrik I, 1183 (Bron: Wikimedia) – bedevaartsvaantje Sint-Laurentius
Hove uit private collectie omstreeks 1950 – Muurschildering
Sint-Laurentius en Icoon Sint-Laurentius uit de middeleeuwen, onbekende
schilders (Foto’s uit private collectie) – Sint Laurent de martelaar met
twee Benedictijner nonnen, muurschildering van Jacobello del Fiore, 1425 (Public Domain, foto private collectie
Museum Correr Venetië, 1972-2002) - ©
Afbeelding leerlooier naar tegelvondst +/- 1300 (Bron: vondst Waalse
Krook Gent Victor Clius, 2016). – © Foto
heiligenbeeld in Veltem uit private
collectie, 2002. – Foto basiliek Rome uit private collectie, 2002. - Screenshots
kaarten uit familienaam.be,
1997, en uit Nederlandse Familienamenbank onder
gebruiksvoorwaarden.
|
1997 – Waar kwam de familienaam voor in
België?
Lauwens, de schrijfwijze die stand hield in onze familienaam, werd typisch
in onze stamlijn afwisselend gebruikt met Lauwers over generaties en
parochies heen. Merk de concentratie in de omgeving van Mechelen
(West-Brabantse tak), en vervolgens in de omgeving van Aarschot en Leuven
(Oost-Brabantse tak) en Antwerpen (Noord-Brabantse tak).
Volgens een
telling van de individuen met de familienaam Lauwens op 31 december 1997,
wonen er mensen met de familienaam op volgende plaatsen (aantal gevolgd
door gemeente):
14 in
Antwerpen [arr. Antwerpen, prov. Antwerpen] met verwantschappen
1 in Edegem [arr. Antwerpen, prov. Antwerpen] =
algemeen Brabantse lijn
1 in Wommelgem [arr. Antwerpen, prov. Antwerpen] =
algemeen Brabantse lijn
1 in Zoersel [arr. Antwerpen, prov. Antwerpen] =
algemeen Brabantse lijn
3 in Berlaar [arr. Mechelen, prov. Antwerpen] = ons
gezin
3 in Bonheiden [arr. Mechelen, prov. Antwerpen] met
verwantschappen
5 in Duffel [arr. Mechelen, prov. Antwerpen] =
aanverwante tak
2 in Heist-op-den-Berg [arr. Mechelen, prov. Antwerpen] =
algemeen Brabantse lijn
55 in Mechelen [arr. Mechelen, prov. Antwerpen] met
concentratie in Leest, heeft Mechelen de grootste concentratie van
familienaamgenoten. Dit is ook de stamstreek van onze stamlijn die begon
met Peter Lauwers en Jeanne Persoons in 1655 te Leest.
6 in Sint-Katelijne-Waver [arr. Mechelen, prov.
Antwerpen] waaronder één broer
20 in Willebroek [arr. Mechelen, prov. Antwerpen] =
aanverwante tak
1 in Beerse [arr. Turnhout, prov. Antwerpen] =
Noord-Brabantse tak
1 in Geel [arr. Turnhout, prov. Antwerpen] =
Noord-Brabantse tak
3 in Herselt [arr. Turnhout, prov. Antwerpen] =
Oost-Brabantse tak
1 in Hoogstraten [arr. Turnhout, prov. Antwerpen] =
Noord-Brabantse tak
4 in Anderlecht [Brussels gewest] met verwantschappen
4 in Oudergem/Auderghem [Brussels
gewest] = niet bekende stamlijn
5 in Sint-Agatha-Berchem/Berchem-Sainte-Agathe [Brussels
gewest] met verwantschappen
8 in Brussel/Bruxelles [Brussels gewest] met
verwantschappen
1 in Etterbeek [Brussels gewest] = niet bekende
stamlijn
2 in Evere [Brussels gewest] = niet bekende stamlijn
4 in Vorst/Forest [Brussels
gewest] = niet bekende stamlijn
1 in Ganshoren [Brussels gewest] = niet bekende
stamlijn
3 in Elsene/Ixelles [Brussels
gewest] = niet bekende stamlijn
3 in Jette [Brussels gewest] = niet bekende stamlijn
1 in Sint-Jansmolenbeek/Molenbeek-Saint-Jean [Brussels
gewest] = verwant
4 in Schaarbeek/Schaerbeek [Brussels
gewest] = niet bekende stamlijn
1 in Watermaal-Bosvoorde/Watermael-Boitsfort
[Brussels gewest] = niet bekende stamlijn
1 in Sint-Lambrechts-Woluwe/Woluwe-Saint-Lambert [Brussels
gewest]
5 in Sint-Pieters-Woluwe/Woluwe-Saint-Pierre [Brussels gewest]
1 in Beersel [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] =
niet bekende stamlijn
5 in Dilbeek [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] =
niet bekende stamlijn
5 in Grimbergen [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] =
stamlijn Land van Grimbergen
1 in Halle (Hal) [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] =
niet bekende stamlijn
20 in Kapelle-op-den-Bos [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams
Brabant] = aanverwante tak, nonkels, kozijns en nichten
2 in Liedekerke [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] vermoedelijk
oudere lijn Graafschap Vlaanderen
4 in Londerzeel [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] =
aanverwante tak o.m. kozijn
1 in Meise [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] =
aanverwant, nicht
1 in Opwijk [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] =
aanverwant, nicht
2 in Overijse [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] =
Oost-Brabantse tak
1 in Sint-Pieters-Leeuw [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant]
16 in Vilvoorde [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] met
verwantschappen
9 in Zaventem [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams
Brabant] = algemeen Brabantse lijn
17 in Zemst [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] =
aanverwante tak, ook Lauwers
2 in Kraainem [arr. Halle-Vilvoorde, Vlaams Brabant] niet
bekende stamlijn
17 in Aarschot [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
2 in Begijnendijk [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
4 in Bekkevoort [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
1 in Bertem [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
1 in Bierbeek [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] met
verwantschap
5 in Boortmeerbeek [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] met
verwantschappen
1 in Boutersem [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] = algemeen
Brabantse lijn
3 in Haacht [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] = algemeen
Brabantse lijn
3 in Holsbeek [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
5 in Huldenberg [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
3 in Keerbergen [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
aanverwante stamlijn
10 in Kortenberg [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
18 in Leuven [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
1 in Lubbeek [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
3 in Oud-Heverlee [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
1 in Rotselaar [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] = algemeen
Brabantse lijn
1 in Tervuren [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] = niet
bekende stamlijn
2 in Tremelo [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
3 in Scherpenheuvel-Zichem [arr. Leuven, Brabant ] =
algemeen Brabantse lijn
3 in Glabbeek [arr. Leuven, Vlaams-Brabant] =
Oost-Brabantse stamlijn
1 in Braine-L'alleud (Eigenbrakel)
[arr. Nivelles (Nijvel), Waals-Brabant] = niet bekende stamlijn
1 in Braine-Le-Chateau
(Kasteelbrakel) [arr. Nivelles (Nijvel), Waals-Brabant] = niet
bekende stamlijn
3 in Court-Saint-Etienne [arr. Nivelles (Nijvel), prov.
Waals-Brabant] = niet bekende stamlijn
1 in Tubize (Tubeke) [arr. Nivelles (Nijvel), prov.
Waals-Brabant] = niet bekende stamlijn
1 in Wavre (Waver) [arr. Nivelles
(Nijvel), prov. Waals-Brabant] = niet bekende stamlijn
3 in Brugge [arr. Brugge, prov. West-Vlaanderen] vermoedelijk
oudere lijn Graafschap Vlaanderen
1 in Knokke-Heist [arr. Brugge, prov. West-Vlaanderen] =
Oost-Brabantse stamlijn
1 in Diksmuide [arr. Diksmuide, prov. West-Vlaanderen] vermoedelijk
oudere lijn Graafschap Vlaanderen
1 in Kortrijk [arr. Kortrijk, prov. West-Vlaanderen] vermoedelijk
oudere lijn Graafschap Vlaanderen
3 in Aalst [arr. Aalst, prov. Oost-Vlaanderen] vermoedelijk
oudere lijn Graafschap Vlaanderen
1 in Zottegem [arr. Aalst, prov. Oost-Vlaanderen] vermoedelijk
oudere lijn Graafschap Vlaanderen
2 in Buggenhout [arr. Dendermonde, prov.
Oost-Vlaanderen] vermoedelijk oudere lijn Graafschap
Vlaanderen
1 in Sint-Niklaas [arr. Sint-Niklaas, prov.
Oost-Vlaanderen] vermoedelijk oudere lijn Graafschap Vlaanderen
3 in Temse [arr. Sint-Niklaas, prov. Oost-Vlaanderen] vermoedelijk
oudere lijn Graafschap Vlaanderen
2 in Charleroi [arr. Charleroi, prov. Hainaut/Henegouwen] =
niet bekende stamlijn
8 in Pont-a-Celles [arr. Charleroi, prov.
Hainaut/Henegouwen] = niet bekende stamlijn
1 in Saint-Ghislain [arr. Mons/Bergen, prov.
Hainaut/Henegouwen] = niet bekende stamlijn
1 in Beaumont [arr. Thuin, prov. Hainaut/Henegouwen] =
niet bekende stamlijn
1 in Leuze-En-Hainaut [arr. Tournai (Doornik), prov.
Hainaut/Henegouwen] = niet bekende stamlijn
2 in Genk [arr. Hasselt P. Limburg ] = Limburgse lijn
5 in Hasselt [ arr. Hasselt P. Limburg ] = Limburgse
lijn
5 in Herk-de-Stad [arr. Hasselt, prov. Limburg] met
verwantschap lijn Leest
1 in Zonhoven [arr. Hasselt, prov. Limburg] = Limburgse
lijn
1 in Gembloux [arr. Namur/Namen, prov. Namur/Namen] niet
bekende stamlijn
Qua migratiepatroon, zou de oudste
lijn uit het graafschap Vlaanderen kunnen komen en migreren naar het
hertogdom Brabant (Land van Grimbergen, van waaruit de West-Brabantse en
Oost-Brabantse stamlijn zou voorkomen, en Noord-Brabant, waarvan de
Noord-Brabantse stamlijn. De Waalse en Limburgse lijnen lijken dan weer
latere afsplitsingen te zijn. Het is ook mogelijk dat de stamstreek 'Klein
Brabant' is, en van daaruit de migratie naar het Graafschap Vlaanderen
inzette. Het is nog een beetje gissen, want niet alle verwantschappen
tussen deze 'lijnen' zijn aangetoond.
|
Lauwers was de meest voorkomende schrijfwijze
van de familienaam
 Blijkens een onderzoek van Ariadne was
Lauwers de 71e in de top 100 populaire familienamen in
België.
Qua
migratiepatroon, zou de oudste lijn uit het graafschap Vlaanderen kunnen
komen en migreren naar het hertogdom Brabant (Land van Grimbergen, van
waaruit de West-Brabantse en Oost-Brabantse stamlijn zou voorkomen, en
Noord-Brabant, waarvan de Noord-Brabantse stamlijn. De Waalse en
Limburgse lijnen lijken latere afsplitsingen te zijn. Het is ook mogelijk
dat de stamstreek 'Klein Brabant' is, en van daaruit de migratie naar het
Graafschap Vlaanderen inzette. Niet alle verwantschappen tussen deze
'lijnen' zijn aangetoond.
|
|
|
|
|
|
Laurens, gekend als
variant van Lauwens en Lauwers in ons onderzoek in Malderen (1610) en
Sint-Amands (1640). Een verwantschap met het voorkomen van de naam in
Steenhuffel in 1260, kon niet worden aangetoond.
|
|
|
 Lauwaert(s), kwam voor als variant van Lauwers in het Graafschap Vlaanderen
vanaf de 13e eeuw
Lauwen, met wie geen aangetoonde
verwantschap bestaat. Deze familie is uitvoerig gedocumenteerd. Een enkele
keer kwam een foute schrijfwijze voor zonder “s” bij Lauwens.
2007 – Waar kwamen verwante familienamen voor in Nederland?
In Nederland kwam
de naam Lauwens zelden voor.
De naam Lauwers kwam er blijkens onderzoek in 2007
wel voor, met name 692 maal en dan vooral in de Nederlandse provincie
Noord-Brabant die eeuwen geleden bij het hertogdom Brabant hoorde.
 
De naam kwam het
meest frequent voor in de provincie Noord-Brabant, met de grootste
concentratie in Reusel-De Mierden (116) en de omliggende gemeenten Bladel
(30), Eersel (13), Veldhoven (9), Eindhoven (13), Geldrop-Mierlo (7),
Helmond (6) en Sint-Anthonis (5). Nog in Noord-Brabant waren er
concentraties in Alphen-Chaam (19), Baarle-Nassau (10), Breda (7) en
Tilburg (13).
Ook in Hulst in
Zeeuws-Vlaanderen kwam de naam frequent voor (30). We weten dat het gaat om
nazaten van de smeden Lauwers/Lauwens uit Klein-Brabant.
Andere
concentraties waren er in Zuid-Holland, in de omgeving van Amsterdam (25)
met omliggende gemeenten Amstelveen (12) en Uithoorn (16), Haarlem (13) en
Velsen (21). In Rotterdam kwam de naam 13 keer voor, en liet dit nu net de
plaats zijn waar ik een zus had wonen in 2007 (met als familienaam
Lauwens). Ook in ’s-Gravenhage (9) en buurgemeenten Voorschoten (14),
Zoetermeer (9) en Leidschendam-Voorburg (6) was er een concentratie van de
familienaam. Daarna volgden de Noord-Hollandse gemeenten Utrecht (5) met
buurgemeente Breukelen (5) en Den Helder (7).
|
|
Sint-Laurentius de heilige
Er zijn wel meerdere kerken,
scholen, ziekenhuizen, rusthuizen, verenigingen,... die verwijzen naar
Sint-Laurentius. Enkele nog bestaande parochies aan het begin van de 21e
eeuw zijn Hove (met Sint-Jozef), Ramskapelle en Westende in Vlaanderen,
en in Nederland Alkmaar (met de H. Matthias), Rotterdam (met Elisabeth,
kathedraal; Sint-Laurentius is ook patroonheilige van het bisdom
Rotterdam), Voerendaal, Voorschoten (met moeder Gods).
Sint-Laurentius is patroonheilige
van tal van gemeenten. Het "rooster" van Sint-Laurentius komt
voor in een aantal gemeenteschilden zoals dat van Ulvenhout en Nieuw
Ginneken bij Breda.
De Heilige Laurentius is de
patroonheilige van de archivarissen, boekhouders, bedienden ("Allen
die werkzaam zijn met de pen"), koks en heemkringen. Omdat hij als
diaken belast werd met de boekhouding van de kerk, kozen de boekhouders
hem als patroon.
Ook in de weerkunde liet de goedheilig man zijn sporen na.
Een bloemlezing uit weerspreuken
|
|
Wie op zijn tijd wil rapen eten, moet Laurentius niet vergeten.
Sint Laurentius' wind maakt de boekweit blind.
Regen op Sint Laurentius schaadt suikermeloenen en augurken.
Op Sint-Laurentius regenvlagen, zes weken zal het water plagen.
Op St.-Laurens regenvlaag, zes weken duren de regenplaag.
Regent het op Laurentius, dan heb je veldmuizen tot Niacius (14
december).
Na Sint-Laurentius geen onweer meer.
Als Laurentius het hoofd goed staat, houdt men mooi weer tot laat.
Als men op Laurentiusdag een rijpe druif vindt, is er veel
hoop op goede wijn.
Laurentius zonneschijn, beduidt een jaar vol wijn.
St.-Laurens dage, brengt de regen op de hage.
Is het op St.-Laurentius klaar, dan is er veel fruit dit jaar.
Met St.-Laurentius van het klooster, ligt de wereld op een
rooster.
|
|
Sint-Laurentius in Hove
 De geschiedenis van de
Sint-Laurentiusparochie in Hove moet rond 1200 begonnen zijn nadat ze
zich afscheidde van de moederparochie Kontich. De eerste vermelding van
een Hovese pastoor wordt gemaakt in een geschrift van 5 januari
1251, wanneer die als getuige optreedt bij een overeenkomst tussen de
abdij van Sint-Bernardus en de pastoor van Hemiksem.
Meestal wordt de Heilige
Laurentius afgebeeld met zijn kentekens van diaken en met een rooster als
attribuut, zoals te zien is aan het levensgrote houten beeld van de
vroegere preekstoel in de kerk van Hove.
 Het blijft nog altijd een vraag
wie de oorspronkelijke patroonheilige van de kerk was. In teksten uit het
oude Elisabeth hospitaal van 1233 tot 1346 spreekt men over een kerk of
parochie van Hove, maar pas op 6 februari 1346 spreekt men over "van
der kerken ons heeren Sente Laureins van
Hove". "Hove ad sanctum Laurentium"
of "Hove te Sint-Laureins" wordt trouwens verscheidene eeuwen
de naam van het dorp, wat getuigt van de grote invloed van de kerk.
Sint-Laurentius en het begin van de beeldenstorm
De Beeldenstorm in de Nederlanden
begon op 10 augustus 1566 te Steenvoorde, in het Westerkwartier, ten
zuiden van de huidige Belgisch-Franse grens. Na een hagenpredikatie van
(ex-monnik) Sebastiaan Matte trokken zijn toehoorders, onder leiding van
Jacob de Buysere, naar het klooster van Sint-Laurentius om er
de beelden stuk te slaan.
Op 10 augustus 1566 werd het
klooster van Sint-Laurentius door calvinisten bestormd en van binnen
geheel vernield. Dit was het begin van de beeldenstorm die een maand lang
door de Nederlanden zou razen. De interieurs van veel kerken en kloosters
werden daarbij vernield. Op 20 augustus zou de furie Antwerpen bereiken.
Filips II en Sint-Laurentius
Het klooster El Escorial, was voor Filips II de herleving van 'de
nieuwe tempel van Salomo'. Filips II besluit tot de bouw van dit
klooster-paleis ter ere van God, die hem in op 10 augustus 1557, de
naamdag van de H. Laurentius, de overwinning bezorgt op de Fransen bij de
slag bij Saint-Quentin.
H. Laurentius en San Lorenzo
del Escorial zijn sinds die dag in
naam met elkaar verbonden. Om die reden zou ook het grondplan van het
klooster de vorm hebben gekregen van een rooster: het martelwerktuig
waarop de heilige is geroosterd.
|
Sint-Laurentius de
martelaar
 In
de derde eeuw na Christus werd het christelijk geloof door de Romeinen nog
niet erkend. Keizer Valerianus vaardigde
een bul uit die inhield dat geestelijken, die geen afstand wilden doen van
hun overtuiging, werden onthoofd. Ook Sint-Laurentius, aartsdiaken te Rome
en vertrouwensman van paus Sixtus II
(maar van Spaanse origine), kon niet ontsnappen aan deze fanatieke
heksenjacht. Hij werd opgepakt en volgens de overlevering berecht in de
tempel van Antonius en Faustina op het
Forum Romanum (thans een christelijke
kerk).
Bij
zijn gevangenneming eiste de rechter dat hij het vermogen van de kerk, dat
hij beheerde, zou afstaan. Daarop toonde Laurentius de armen en de zieken
voor wie hij zorgde met de woorden: "Zie daar de ware schatten van de
kerk". Laurentius onderging de vuurdood en werd op 9 augustus 258
onthoofd. Het lichaamsdeel bevindt zich thans in de San Lorenzo in
Florence.
Afbeeldingen: volgens
een legende redt Laurentius elke zondag één ziel uit het vagevuur. -
Middeleeuwse voorstelling van de marteldood van Sint-Laurentius, "gedood
door de hitte van het vuur". Omdat hij verbrand werd op een
gloeiend rooster kozen de koks hem als patroon ... vrij macaber eigenlijk.
Mirakel in Veltem
 De
beroemdste priester die ooit in de Laurentiuskerk in Veltem werd aangesteld, is de dichter en
kroniekschrijver Lodewijk van Velthem.
In
zijn voortzetting van de Spiegel historiael -
geschreven in 1315-1316 - maakte Lodewijk promotie voor zijn kerkje door
twee wonderen te beschrijven die de heilige Laurentius er zou hebben
verricht. Hij hoopte kennelijk dat het ertoe zou leiden dat de kerk, en dan
vooral het beeld van Laurentius, door bedevaartgangers zou worden bezocht.
Ten
eerste vertelt Lodewijk in zijn kroniek hoe de heilige Laurentius in een
visioen verscheen aan een lamme jongen uit Tienen die vervolgens -
miraculeus genezen! - zijn vader meetroonde naar het kerkje van Veltem. In aanwezigheid van Lodewijk van Velthem wees
het jongetje het beeld van Laurentius aan als degene die hem tijdens het
visioen had genezen.
In
het tweede Veltemse wonder speelde
Lodewijk zelf een actieve rol. Het geval wilde dat het kerkhof van Veltem op een nacht zwaar was beschadigd doordat
iemand er zijn paarden had laten grazen. Lodewijk was hier razend over en
bad tot Laurentius om de schuldigen te straffen. Vanaf dat moment, zo
vertelt Lodewijk gniffelend in zijn kroniek, bleven de paarden in de molen
even verderop stokstijf staan. Ze waren als van steen. Daarin kwam pas
verandering nadat de schuldigen twee wassen paarden aan Laurentius hadden
geofferd. "Het is maar goed dat Laurentius hen heeft gestraft",
aldus de tevreden Lodewijk, "anders had ik het zelf gedaan."
Sint-Laurentius in Rome
 Keizer
Constantijn de Grote bouwde in Rome aan de Via Tiburtina op
de Ager Veranus een
kapel boven zijn martelaarsgraf. Later werd die vervangen door de
basiliek Sint-Laurentius-buiten-de-Muren, een van de zeven grote
basilieken van Rome.
Sint-Laurentius en de
Brusselse folklore
In Brussel is Sint-Laurentius ook verbonden aan
de traditionele Meyboomplanting. Over de oorsprong is niets zeker geweten.
Volgens de legende dateert het planten van de Meyboom van 1213. Dat was het
jaar waarin Brussel Leuven overwon.
In die tijd was de Brusselse bourgeoisie kind
aan huis in de afspanningen, juist buiten de muren van Brussel. De lambiek
vloeide er rijkelijker over de tafels dan binnen de stadsmuren omdat ze er
geen taksen op het bier moesten betalen. Op een bepaald moment werd in een
van die afspanningen een Brusselse trouwpartij gevierd.
Toen het feest aan de volle gang was, werden de
gasten aangevallen door de Leuvenaars. Op het nippertje werden ze van de
dood gered door de genoten van Sint-Laurentius.
Als beloning voor die daad verleende Hertog Jan III het genootschap het
recht om een Meyboom te planten. Toch duurde het tot 1308 eer ze voor het
eerst de Meyboom plantten.
Als de Brusselaars er niet in slagen de boom op 9 augustus voor vijf uur 's
avonds recht te zetten, verliezen ze dat voorrecht aan Leuven.
De meiboomplanting vindt nog steeds plaats de
vooravond voor de feestdag van Sint-Laurentius. Daarvoor staan de "Buumdroegers"
en de leden van het overkoepelende genootschap Sint-Laurentius, in. Deze
laatste broederschap die elk jaar de Meyboomplanting inricht, werd
opgericht in 1311, erkend door de Stad Brussel in 1883, en bestaat sinds
1980 onder de juridische vorm van een vzw, onder de hoge bescherming van de
burgemeester van de Stad Brussel. In de stoet trekken verder mee op: de Poepedroegers
(reuzenpoppen), de fanfare van de Meyboom, de Gilles en anderen.
|
