Lauwens: de zoon van Laurentius? De leerbewerker? Of een verwijzing naar de "leeuwen"? Bij het zoeken naar de betekenis van een naam, kan worden gezocht naar een plaats van oorsprong, een karaktertrek van voorouders, een patroniem ("zoon van") of een beroep. We zetten de mogelijkheden op een rijtje.

Verwijzing naar een plaatsnaam? - de theorie van het toponiem

De verwantschap met Lauwers zou een iets oostelijker 'Friese' oorsprong kunnen verklaren die ook in plaatsnamen terug te vinden is: de Lauwerszee, Leeuwarden (nu nog dialectisch uitgesproken als "Ljouwert") enz. 

De naam Lauens komt als plaatsnaam voor in Noord-Duitsland, terwijl de familienaam 'Louwen' ook voorkomt in Ratingen en het oostelijker gelegen 'Ostfriesland'. Er is totnogtoe slechts één melding van de naam in een doopregister van de Bremer Dom (katholieke kerk Bremen, Noord-Duitsland), zij het onnauwkeurig gedateerd. Ook de staat North Carolina (V.S.) heeft een "Lauens" County. Er is een etymologische uitleg: de namen zijn verwant aan de oud-Nederlandse en oud-Duitse stam "Lauen" (in het Nederlands van nu "Leeuw", in het Duits "Löwen"). Als zodanig is er ook een naamverwantschap met bvb. "Lauen"burg en "Lauwen"-Vippich in Duitsland.

Eén mogelijke 'toponiem' verklaring wijst op een verwantschap met de Westvlaamse gemeente Lauwe nabij Kortrijk. De heerlijkheid behoorde toe aan de familie van Lauwe, vervolgens aan de heren van Halewyn, van Ghistelle en aan Philippe de Croy, hertog van Aarschot. Ene Johanna van Halewyn, vrouwe van Lauwe, was op 24 januari 1594 gehuwd met Philippe de Croy, de zoon van Philippe de Croy die door keizer Karel V tot hertog van Aarschot werd verheven. Deze historische achtergrond sluit aan bij een mogelijke uitwijking van Lauwens/Lauwers families uit het graafschap Vlaanderen naar het hertogdom Brabant in de 14e-15e eeuw. Deze uitwijking, die ook kan worden vermoed bij sporen bij Lauwens en Lauwers families in het hertogdom Brabant in de 16e eeuw (zie ook verder), kan met de gegevens die nu bekend zijn, evenwel niet onomstotelijk worden bewezen. Het gemeenteschild van Lauwe bevat in ieder geval een leeuw, naast twee sterren en een maansikkel.

De "leeuwen" - de theorie van de verwijzing naar een karaktereigenschap

Eén theorie houdt het bij het ontstaan van de naam Lauwens met verwijzing naar de oude woordvormen van “leeuwen” die een karaktereigenschap verwoorden.

Als zinnebeeld of karaktereigenschap werden leeuwen populair in onze gewesten in de tijd van de kruisvaarten. Bij de Turken was de leeuw een teken van moed, kracht en onversaagdheid en dat sloeg aan bij de kruisvaarders. Er zijn genoeg 'bekende' (lees "adellijke") voorbeelden, b.v. Richard Leeuwenhart van Engeland, Hendrik de Leeuw hertog van Beieren. Deelnemers aan de kruistochten voerden vaak de leeuw in hun wapenschild (het geslacht van Elzas b.v.). 

(afbeelding rechts) De oudste afbeelding van de leeuw in het wapen van Brabant, op een munt uit 1183 van Hendrik I.

De leeuw kwam tijdens de kruistochten naar Vlaanderen en in het bijzonder naar het hertogdom Brabant. Historiografisch gezien stammen de oudst gevonden families met de naam Lauwens uit het vroegere ‘land van Grimbergen’ dat behoorde tot de Berthouts – Onder deze Berthouts waren kruisvaarders zoals Gillis met de Baard, een gekende kruisvaarder omstreeks 1200. Bij de vroegst gemelde Lauwens en Lauwers families in de 15e en de 16e eeuw, zijn verschillende aanwijzingen te vinden dat zij in dienst van de hertogen van Brabant of voor "de heren des cooninckx" werkten als meier (rentmeester), villicus (vrije man, domeinbeheerder), colonus (pachter) en "koetsier des cooninckx". Hoewel er verwijzingen zijn naar de symboliek van de leeuwen, lijkt het ons te verregaand om de oorsprong van de naam in deze richting te zoeken. In de oudst bekende wapenschilden van voorouders in het graafschap Vlaanderen (Brugge en Gent), zijn de enig voorkomende dieren lang- en korthalzige zwanen (of eenden). Bij de naamverwante families Laurens, Lauw en Lauwaerts komen in familiewapens wel afbeeldingen van Leeuwen voor. 

De "leerlooier" - de theorie van de verwijzing naar een beroep

Een theorie houdt het bij een verwantschap met het beroep leerlooier of leerbereider. Deze theorie slaat eerder op naamvarianten als (de) Lauwer, (de) Laever: leerlooier, leerbereider. Dit lijkt ons niet toepasbaar op de familienamen Lauwens en Lauwers. De meeste vroeg bekende voorouders waren landbouwers, handwerkers en smeden, terwijl van enkele ook bekend is dat zij verantwoordelijke functies hadden in dienst van de hertogen van Brabant. In latere eeuwen blijkt ook dat zij vaak in krijgsdienst waren bijvoorbeeld als soldaat of ordehandhaver.

(Afbeelding rechts) Een middeleeuwse prent van een leerlooier.

De "zoon van Laurentius" - de theorie van het patroniem

Een etymologische theorie vermeldt vier 'groepen' van gelijkklinkende familienamen die als "kind van Laurens" kunnen zijn ontstaan:

• Lauwen(s), Laven(s), Laeven(s), Lauven(s), Loiwinn(c)k, Lovink
• Lauwer(s), Lau(e)rsen, Louwers(e), Lauer(s), La(e)vers, laus, Leuwer(s), Leu(r)s
• Lauwereins, Lauwereyns, Lauwerens, Lauwrens, Lauwereys als afleidingen van Laurentius  
• afleidingen in andere talen: Laurentii en Laurentij in het Latijn, Larson in het Noors, Lawrence in het Engels, Laurent in het Frans enz.

(Foto) Beeld van Sint- Laurens.

Ook de naam Laurrenssens wordt met 111 andere varianten vermeld als patroniem van Laurentius. Meer info over de naamheilige vindt men op volgende pagina: Sint-Laurentius. Deze verklaring komt ons voor als de meest plausibele, al betekent dit ook dat naamvarianten meerdere keren zijn ontstaan en dus niet noodzakelijk alle families met namen met varianten als Lauwen, Lauwens, Lauwers, Laurens eenzelfde oorsprong hebben.