|
Blog –
Frissaer, Frisart, Frisard, Froissart en Willem de Veroveraar
|
 De directe aanleiding voor deze historische
wandeling, was mijn flamboyante collega Peter
Frissaer [zie foto uit 2022, © laurentii]. Eens kijken wat we konden vinden over de familienaam.
De naam Frissaer kwam vanaf
de 18e eeuw voor in Limburg in de omgeving van
Sint-Truiden, en eerder in de 17e eeuw
in het voormalige prinsbisdom Luik.
In die periode was er
ook een eerste melding in Nederland. De spelling
was eerder Frissart tot het midden van de 16e eeuw.
Die schrijfwijze kwam niet meer voor in
België in 2008, maar nog wel bij de uitwijkelingen
in Nederland in 2007, evenals Frisart
en Frisard.
Tot de 16e eeuw kwam de naam eerder voor in
Frankrijk en in Henegouwen, en Froissart was een oudere schrijfwijze
die ook nog in België voorkwam in 2008 in het Franstalige landsgedeelte. Tussen de 14e en
de 16e eeuw kwam de schrijfwijze Froissart voor in
Henegouwen. Deze wijzigde in Frissart
en Frissaer, een ‘Nederlandstalige’
klanknabootsing.
Het leek er op dat de familie in
Henegouwen zijn wortels had in
de 13e tot de 15e eeuw. Verder terug
in de tijd (11e-12e eeuw) leek het
dat er een inwijking uit
het noorden van Frankrijk had plaats gevonden. Van Froissart
naar Frissart naar
Frissaer leek daarom een goede
werkhypothese, waarbij de oorsprong tot de (nobele) familie Froissart zou teruggaan tot
de 11e eeuw. Deze familie was verwant aan
de graven van Henegouwen.
|
  Er waren vermaarde voorouders, onder meer Froissart die Willem van Normandië vergezelde in 1066 bij de verovering van Engeland, en de vermaarde kroniekschrijver Jean
Froissart “le chroniquier”, wiens naam ook als “Jehan” [in het Vlaams werd
de “e” een “o”, in het Frans viel de
“h” weg] werd geschreven,
overleden in Chimay tussen 1404 en 1410
[Zie de prent links]. Hij was gehuwd met Philippa d’Avesnes (1314-1369-,
de hertogin van Aquitanië. Haar vader was Willem d’Avesnes, de graaf van Henegouwen (1286-1337),
gehuwd met Jeanne de Valois, vrouwe van Maing 1294-1352).
Er
was een straat in Brussel naar hem vernoemd,
er stond een standbeeld in Chimay en
in het Louvre, er was een Belgische postzegel naar hem gemaakt in 1977, en er waren heraldische
wapens van deze familie onder
meer in het Ile de France [“d'azur au
demi-lion d'or naissant d'une rivière d'argent en pointe accomp. de 3 étoiles aussi d'or
rangées en chef.”] en in Belleval [“D'azur à
une fasce haussée d'or, surmontée de 3 trèfles de
même rangés en
chef, et accompagné en pointe d'une cannette d'argent, becquée et éclairées de
gueules, nageant sur
des ondes d'argent”].
Etymologisch leek de naam een afleiding van een persoonskenmerk in de 11e eeuw, in
de betekenis “gekwetste
persoon”. Mogelijk was
de metgezel van Willem
de Veroveraar in 1066 niet ongeschonden uit het Engelse veroveringsavontuur gekomen.
De schrijfwijze
Frissaer
De naam kwam in 2008 op basis van het rijksregister
33 keer voor in België,
met een concentratie in Sint-Truiden (13), in mindere mate
in de omgeving van Brussel (5), aan de grens met
Henegouwen (3), in Hasselt (2), een enkele keer
in Lummen, Bilzen en Tongeren,
Mortsel en Lier. In de indices op foto’s
van begraafplaatsen [funerair erfgoed project GeneaNet] vond ik één afbeelding op het kerkhof
van Bilzen. Waar kwam
de naam zoal voor?
· 17e eeuw
Liège, BE
· 18e eeuw Nieuwekerken, Limburg, BE
· 18e -19e eeuw Brustem, Limburg, BE
· 18e -
19e -20e eeuw Sint-Truiden, Limburg, BE
(en Kuttekoven, Nieuwerkerken, Gelinden)
· 18e -
19e - 20e eeuw Brussel, BE (o.m. Sint-Jans-Molenbeek, Koekelberg)
· 19e eeuw
Parijs (7-ième, mairie Palais Bourbon), in Frankrijk
· 19e eeuw
Brugge,
· 19e -
20e eeuw Hasselt, Limburg, BE (en Brustem)
· 19e -
20e eeuw Luttre, Reves, Henegouwen, BE
· 19e -
20e eeuw Willebroek, BE
· 20e eeuw
Halle Booienhoven, Vlaams-Brabant, BE
· 20e eeuw
Tongeren, Limburg, BE
De oudste vindplaatsen van de schrijfwijze
Frissaer vonden we in 1717 bij het huwelijk van Anne
Marie Frissaer met Jacques Vandendaelen. Hun kinderen werden gedoopt
in Brussel. Nog op 2 februari 1740 vermeldde het rooms-katholiek
trouwboek van Roosendael in het hertogdom Brabant
het huwelijk tussen Willem Frissaer en Adrienne
van Ulegom, en op 16 februari 1749 werd het
huwelijk vermeld van André Frissaer met Anne Marie Serong in
Sint-Truiden. André was geboren omstreeks 1715 in Avroy-Liège in de parochie Sainte-Vérone, als zoon
van Jean Frissaer.
De schrijfwijze
Frissart
In de 16e eeuw kwam de schrijfwijze Frissart eerder voor in
België als vermoede precedent van
Frissaer. Die schrijfwijze kwam in
2008 niet meer voor in
België maar wel 2 maal in
Nederland in 2007 en 10 keer in Indonesië (koloniaal verleden). Ook varianten als Frisart en Frissard doken op
in Nederland. De schrijfwijze in België wijzigde in de 16e eeuw naar Frissaer, terwijl dit in Frankrijk gelijkaardig
gebeurde in de 19e eeuw in
de omgeving van Parijs. In Nederland bleef bij uitwijkelingen de schrijfwijze
Frissart bewaard.
· Begin
16e eeuw kwam de naam voor in Provins Saint-Pierre,
Seine-et-Marne, F (Marie, Nicolas, Marguerite) – de verder
vermelde Nicolas Frissart huwde omstreeks 1552
in Parijs.
· 16e eeuw
Paris, Frankrijk : Nicolas Frissart. De oudste melding was
van 1551: « Marguerite CONSTANTIN fiancée en 1552 de
Nicolas FRISSART ca 1580 “marchand drapier et chaussetier” à
Paris » . Zijn vader, Michel
Frissart was geboren omstreeks 1515 en was “marchand drapier »
zoals zijn zoon, in Rozay en Brie, Seine-et-Marne, Frankrijk.
Hij was gehuwd met Jeanne Chabouille. Vermoedelijk had Michel een zus Anne, geboren omstreeks
1525 in Provins Saint-Pierre, Seine-et-Marne, Frankrijk.
· Vanaf het
einde van de 16e eeuw, onder meer in 1575, kwam de naam ook voor in Aube, Frankrijk [Plancy l’Abbaye, Viapres-le-Petit] en in Amiens aan de Somme.
· In
de 17e eeuw in Parijs, was de oudste melding in
1612, waar in 1643 ook Anne Frissart,
gehuwd met jonker Henri de Creil, woonachtig in Parijs aan de rue de Montmorency).
· Er
waren ook 17e eeuwse vindplaatsen aan de
Somme in Aisne [Airaines, Sancy-les-Cheminot, Pinon].
De schrijfwijze
Froissart
Frissart
was een naamvariant van Froissart in
het midden van de 16e eeuw in Frankrijk, gewijzigd in Frissart omstreeks 1551. Deze schrijfwijze kwam al voor in
1337 bij Jean-François Froissart, de kroniekschrijver
die in Valenciennes in het Franse Henegouwen was geboren. Merk dat hij omstreeks
1404 overleed in Chimay in Belgisch Henegouwen. De oudste melding van een voorouder
Froissart kwam uit 1066, als één van
de gezellen van
de Normandiër Willem de Veroveraar toen
die Engeland binnen viel.
In de 12e eeuw kwam de naam al voor in Frankrijk. En niet alleen daar. Ook in Engeland, in België (Henegouwen)
en in Duitsland, en een enkele keer
in Madrid (Eduardo, 1325). In de 15e eeuw kwam de familienaam voor in Frankrijk (Aube, Solesmes, Troyes,
Valenciennes, Parijs, een enkele keer
Bordeaux), in
Engeland (Londen), sporadisch in
Duitsland (Beieren, Ingolstadt) en in België (Henegouwen relatief frequent
vanaf 1236 [rentmeester Evrard Froissart
van de graaf van
Henegouwen], een enkele keer in
Kortrijk).
Er waren enkele meldingen uit
de 13e eeuw uit de Hoge Pyreneeën, in 1275 in
Bern, Zwitserland en een melding omstreeks 1250
in Londen, Engeland. De naam kwam al
voor in Henegouwen en in Frankrijk tussen
1250-1300. Deze schrijfwijze komt nog steeds
het meest voor in Frankrijk (2074 keer) en in België (46 keer).
Het voorkomen van de schrijfwijze Froissart in België in 2008 (35 maal) was eerder bezuiden de taalgrens, vooral in
Henegouwen (27) en mogelijk was de naam
in Juprille (3 maal), tegen de grens met
Limburg een indicatie dat
de inwijking naar die
provincie via die weg plaats
vond. De ‘plotse’ meldingen in Bilzen, Genk,
Tongeren en Sint-Truiden “net over
de taalgrens” wezen
daarop.
Kaart: voorkomen van
de naam Froissart in 2008 in België
Andere
schrijfvarianten waren Foissard, Foissart, Froisart, Froissar, Froissard, Frouassard, Frouchard, Frouessard, Frouessart, Froussard, Froussart, Froyssart. Vermoedelijk was ook Fossard
een variant die in de 11e eeuw voorkwam.
|
|
Afbeelding 1 - Begraafplaats Bilzen, 1983. Pierre Frissaer werd geboren op 27
december 1924 te Gelinden, woonde te Tongeren en
overleed op 14 februari 1983 te Bilzen op 58-jarige leeftijd.
Er waren een 106 begraafplaatsen Froissart fotografisch geïndexeerd,
en 47 gedenkplaatsen, in Frankrijk vanaf
het midden van de 19e eeuw.
|
Afbeelding 2: Document van “musicien” Jehan Frissart,
januari 1612, Parijs.
|
Afbeelding
3 - De oudste melding van een voorouder Froissart was uit 1066, als één van de gezellen van
de Normandiër Willem de Veroveraar bij diens verovering van Engeland.
In dat gezelschap zat ook de Warenne,
aangehuwd aan de voorouders
Lauwereyns  (in Frankrijk Laurin,
in Engeland Lawrence). In de 11e eeuw kwam ook
de mogelijke variant “Fossard” voor, zoals gebeiteld in het herdenkingsmonument
van 1066 (tweede fragment). Verre voorouders waren wapenbroeders,
waar Peter en ik met cijfers
en efficiëntie verbeteringen
aan de slag gingen bijna
duizend jaar later.
Afbeelding
4
 Kroniekschrijver Jean Froissart “le chroniquer”, een bekend kroniekschrijver wiens naam
ook als “Jehan” werd geschreven,
overleed in Chimay tussen 1404 en 1410.
Hij was gehuwd met Philippa d’Avesnes (1314-1369), hertogin
van Aquitanië.
Van zijn vader was geweten dat deze een heraldisch schilder was. “Jehan” was opgeleid als klerk, kreeg een
priesterwijding, maar “gooide de kap over de muur”.
Hij was dichter
op zijn 24 jaar aan het hof van
Willem de Machaut, en werd door Robert van Namen aangeworven als kroniekschrijver.
Hij was geschiedschrijver aan het hof van
Philippa van Henegouwen, de verloofde van
Edward III van Engeland.
Zijn kronieken besloegen de periode
1322-1400 en beschreven de eerste helft van
de “100-jarige Oorlog”. Hij verbleef aan Franse, Engelse en Schotse hoven.
Zijn werk werd algemeen beschouw als een meesterwerk van de riddercultuur van Engeland en
Frankrijk in de 14e eeuw. Merk dat kroniekschrijver Froissart ook de gunsteling was van Johanna van Brabant, en
van Wenceclaus van Luxemburg.
Er was een straat in
Brussel naar hem vernoemd,
er stond een standbeeld in Chimay, op een plein dat naar hem was vernoemd, en in het Louvre, er is een Belgische postzegel naar hem gemaakt in
1977.
Zijn verlatijnste naam was Frossardus of Frossardi,
“nobilissimi Gallicarum rerum scriptores”.
|
