© Laurentii.be, 2026

Genealogie Laurentii

Numquam solus incedes

Inhoud (hoofdmenu)

· Blog (deze reeks)

· E-boeken (pdf)

· Gezinsreconstructies (per gemeente)

· Genealogie

· Indices (zoekfunctie)

· Startpagina (Home)

· Thematisch

· Verhalen (chronologisch)

· Verwante families

________________________

© Foto uit Facebook post P. Lauwens, 2022 – Kaart onafhankelijkheidsstemming 1991 onder Creative Commons licentie CC BY-SA 3.0, Alex K., 2011 - Kaart Russische invasie, 2022, onder Creative Commons licentie CC BY-SA 4.0, Viewsridge, 2022 (Bron: Wikimedia). – Kaart Rijk van Kiev onder Creative Commons licentie CC BY-SA 3.0 van SeikoEn, 2011 - Foto Majdanplein Kiev onder Creative Commons licentie CC BY-SA 4.0, Andrew J. Kurbiko, 2016.

Blog - 2022 – Waarom de invasie van Oekraïne ons aangaat

IJdele hoop dat we in Europa van agressieve landovername zouden gespaard blijven aan het begin van de 21^e eeuw. De Russische aanval op Oekraïne maakt er zonder meer brandhout van. Machteloos kijken we toe en het lijkt wel dat we enkel kunnen accepteren. Het raakt ons omdat we via alle mogelijke kanalen worden geïnformeerd, en ook, omdat we in de inwoners van Oekraïne onszelf en hun lijden herkennen. Ik ben van na de oorlog, en ik had het graag zo gehouden. Maar ik ben wel

opgegroeid in de schaduw van de “Koude Oorlog”, en plots is de Oost-West spanning helemaal terug van weggeweest. Angst, ongeloof, verbijstering, woede ook, en een allesoverheersend gevoel van droefheid omdat het simpelweg gebeurt voor onze ogen.

De nieuwe middeleeuwen?

Schijnbaar ‘onoverbrugbare’ tegenstellingen liggen aan de bron van dit conflict. Het leek wel “middeleeuws”, verdeeld denken. Er ontbreekt een wereldvisie, laat staan een Europese, om deze werkelijkheid te bekijken. De verdeeldheid rond aspecten als persvrijheid, corruptie, mensenrechten voor minderheden, maffieuze persoonlijke verrijking en het diepgewortelde (regionale) nationalistische denken geeft dit aan. Er is de tegenstelling tussen democratische waarden en vrije meningsuiting als gedachtengoed in het westen en anderzijds is er het autocratisch denken in het oosten en in centrale delen van Europa. Het is niet de eerste keer dat het daarbij tot een conflict komt[1]. De 19^e-20^e -eeuwse wereld van natievorming was één manier van denken. De Westerse politiek van het begin van de 21^e eeuw had de pretentie dat alles wat wás niet langer van belang was, maar dat de wereldorde opnieuw kon worden uitgevonden. Niet dus.

Wanneer men het conflict van op afstand bekijkt en een historische spiegel voorhoudt, is er nog een andere waarheid. Met name, dat het “Westen” door de overtuiging van het grote gelijk in democratische en vrijdenkende waarden, weinig oog heeft gehad voor het wereldbeeld van het “Oosten” in Europa. Er kwam geen dialoog tussen West en Oost. Er kwam geen toenadering die tot een samenwerking kon leiden. In een alternatieve realiteit had Rusland net zo goed deel kunnen zijn van de NAVO – al had de verdedigingsalliantie dan wel een andere invulling moeten krijgen - of van de Europese Unie[2]. Oekraïne had een neutraal land kunnen zijn zonder een kant te moeten kiezen. Nu is Oekraïne het slagveld geworden van 19^e-20-eeuwse beeldvorming en het land betaalt daarvoor de hoogste prijs. Het land heeft plots iets weg van het België van weleer, eeuwenlang een slagveld tussen Europese mogendheden met tegenstrijdige belangen.

Het Westen kijkt met een overwegend 21-eeuwse bril met onbegrip naar de destructie. Het toont mededogen voor de ambities tot soevereiniteit van een anders voor het Westen niet eens zo strategisch belangrijk land. Ook in het Oosten is er dat onbegrip, maar het 19^e-20-eeuwse denken is er ongetwijfeld nog manifester aanwezig. Het had nooit zover mogen komen. We kunnen niet ontkennen dat het Westen “boter op het hoofd” heeft in de aanloop, door beloften als NAVO en EU, en de onbespreekbare toenadering van Rusland tot deze federaties. Net zomin kunnen we voorbijgaan aan de verpletterende verantwoordelijkheid van de agressor in dit conflict.

1991-2022: een klein draagvlak voor Russische integratie

Uit het hevige verzet in Oekraïne tegen de invasie van de Russische Federatie werd voor de wereld duidelijk dat het om een agressieve machtsovername ging. Ook in de Russische Federatie was er overigens significant verzet, al werd dat door het autoritaire beleid de kop ingedrukt.

Poetin wil een oude wereldorde herstellen. Hij grijpt terug naar de macht van de Euraziatische Sovjet-Unie tussen 1922-1991 die ontstond uit de as van het Russische Tsarenrijk tussen 1721-1917 en schuwt de vergelijking niet met oudere “rijken” zoals het Kievse Rijk, de vroegmiddeleeuwse voorloper van het Russische Rijk. Uiteraard wordt geschiedenis hier misbruikt als voorwendsel en gaat het grotendeels voorbij aan hoe de bevolking de werkelijkheid beleeft. Gaan we naar een nieuwe wereldorde van grote rijken of luidt dit nu net het einde daarvan in? Staan er nieuwe “middeleeuwen” te wachten waarin tal van kleine rijken blijven ontstaan die zich al dan niet vrijwillig verenigen in, of gedwongen vazalstaten worden van federaties? Blijft het conflict beperkt of breidt het zich uit over de regio? Dat moet de nabije toekomst uitwijzen.

Kaart onder: de stemming tégen onafhankelijkheid op 1 december 1991 gaf aan hoe klein het draagvlak voor pro-Russische integratie toen was.

Het gaat niet enkel om een regionaal conflict. De wereld is economisch en politiek zodanig verweven, dat de gevolgen wereldwijd resoneren. Er ontstaat een domino-effect dat wereldwijd gevolgen heeft op machtsverhoudingen. Nieuwe conflicten zijn daarbij niet uit te sluiten. Andere spelers op het wereldlijk schouwtoneel zien opportuniteiten om hun machtpositie te verstevigen. De gevolgen zullen spelen zowel in het Nabije als het Verre Oosten, in Azië, in Afrika en in Zuid-Amerika. In elk conflict is er een “lachende derde” die opportuniteiten ziet. En dan hebben we het niet eens over de impact op mensenrechten, de verhouding tussen arm en rijk, op het leefmilieu en het klimaat[3], in de strijd om voedsel en drinkbaar water in de wereld.

De geschiedenis van Oekraïne

Oekraïne is het op een na grootste land van Europa[4]. Goed 34000 jaar geleden werd het al bewoond en er zijn archeologische sporen van Neanderthalers tot 47000 jaar terug[5]. Tijdens de IJzertijd werd het bevolkt door stammen als de Cimmerinen, Scythen, Sarmatianen. Tussen 700 en 200 voor Christus was het een deel van het Scytische Rijk, en vanaf de 6e eeuw voor Christus waren er Griekse, Romeinse en Byzantijnse kolonies gevestigd aan de Zwarte Zee[6].

In de daaropvolgende eeuwen was er een inwijking van Gotische stammen in de regio, terwijl de Hunnen omstreeks 370 opdoken. Aan het eind van de 7^e eeuw was het oosten het centrum van het Oude Groot Bulgaarse Rijk. De Bulgaarse volkeren weken uit en maakten plaats voor de Khazaren die het land grotendeels innamen. Nog in de 5^e en de 6^e eeuw leefden er ook Antes volkeren, voorouders van de Witte Kroaten, Severianen, Oostelijke Polen, Drevlyanen, Dulebes, Ulichianen en Tiverianen. Migraties van deze volkeren naar de Balkan liggen aan de basis van Zuid-Slavische naties. Ook stammen als de Ilmen, Krivichen, en Radimichen weken uit en waren evengoed voorouders van de Russen.

Oekraïne ontstond in de 9^e tot in de 13^e eeuw uit een los verband van stammen in gedeelten van het huidige land als het Rijk van Kiev, opgericht door Varjagen (Vikings) of “Roes” uit Scandinavië. Het Kievse Rijk bestond uit delen van Oekraïne, Wit-Rusland en Rusland en bereikte zijn topjaren omstreeks 1050, om vervolgens te versnipperen door de inval van Mongolen omstreeks 1240. De kerstening van het land startte met de doop van prins Vladimir in 988[7]. Vladimir “de Grote” leefde omstreeks 980-1015 en hing het Byzantijns christendom aan. Onder zijn zoon Jaroslav “de Wijze” bereikte het rijk vermoedelijk zijn hoogtepunt, om dan geleidelijk uiteen te vallen doordat plaatselijke vorstendommen aan macht wonnen.

Ten westen van de Dnjepr verenigde Litouwen van de 13^e en 14^e eeuw tal van vorstendommen, en Litouwen fusioneerde in 1569 met Polen[8]. In het oosten van de Dnjepr werden gebieden gerussificeerd als deel van Rusland in 1686. Ten westen bleven gebieden Pools, zoals Galicië dat in 1772 onder de Habsburgse monarchie viel, terwijl in het oosten, met inbegrip van Kiev, de Russische kaart werd getrokken in 1793[9]. In die opdeling lag de grondslag van de nog bestaande verschillen tussen Oost- en West-Oekraïne.

Ook in het oosten was er een drang naar onafhankelijkheid van Rusland. Na de annexatie van de Krim door het Russische keizerrijk in 1783, bleek het Verdrag van Peryaslay uit 1654, dat autonomie aan de oostelijke regio beloofde, dode letter. De zogenaamde Russificatie verbood zelfs het gebruik van de Oekraïense taal in de gesproken en geschreven taal in het oosten. Ook in het huidige conflict bleek het spreken van Oekraïens, vooral in het oosten, een uiting van verzet.

Na de Russisch-Ottomaanse oorlog tussen 1768-1774 moedigden Catharina de Grote en haar nakomelingen Duitse immigratie aan in Oekraïne, voornamelijk in de Krim. In de Krim werd de voorheen dominante Ottomaanse (Krim-Tataarse[10]) aanwezigheid teruggedrongen door de inwijking van Oekraïners, Russen, Duitsers, Bulgaren, Serven en Grieken. Alsof de geschiedenis van de Zwarte Zee Steppe (de Krim) al niet complex genoeg was.

In de 20^e eeuw werd het westen van Oekraïne deel van de Sovjet-Unie in 1922. De gedwongen collectivisering kostte met de holodomor hongersnood van 1932-1933 het leven aan een vijfde van de boerenbevolking. In 1941 viel nazi-Duisland binnen en opnieuw verloor het land een zesde van zijn bevolking. Vanaf 1945 ontwikkelde het land zich als één van de welvarendste Sovjetrepublieken. Het was Stalins opvolger Chroesjtov die in 1954 de Krim aan de Oekraïense Sovjet toevoegde. In 1986 voltrok zich in Tsjernobyl, ten noorden van Kiev, een grote nucleaire ramp en werd een groot gebied in de omgeving onbewoonbaar.

In 1991 riep het Oekraïense parlement de onafhankelijkheid uit, en op 1 december stemde 90% van de kiezers voor onafhankelijkheid via een referendum. In de Krim bedroeg dit percentage overigens 58%.

Oorlog laat meer littekens na dan eretekens We kennen de verhalen van oorlogen die onze ouders, grootouders en overgrootouders hebben meegemaakt. Op school leerden we over wereldrijken die opkwamen en ondergingen. Musea en filmen herinneren aan gebeurtenissen en geven er vaak een kleur aan. We kennen heldenverhalen. Wie zich verder verdiept, heeft ook weet van de gruwel erachter. Wie vandaag een leven bouwt, stamt in zekere zin af van overlevenden. Sommigen hebben verwanten die het niet overleefden. De zekerheden die we hebben over ons bezit en het geld waarmee we handelen zijn gebaseerd op een systeem, op verdragen en op conventies. Die zijn gebaseerd op vertrouwen geven en nemen[11]. In een oorlogssituatie staat dit plots op de helling. Er is een groot verschil tussen zich afvragen of een volgende vakantie kan doorgaan, of er Wifi is, of men zich een nieuwe auto kan veroorloven, … en zich afvragen of men nog een huis heeft, of voldoende voedsel en drinkbaar water, of men de volgende dag overleeft. Het is meer dan een verhaal van angst en overleven.

Afbeelding: het monument van de onafhankelijkheid op het Majdan plein in Kiev uit 2001. Het monument is meer dan zestig meter hoog, met een beeld van de Slavische godin Berehynia van 6 meter hoog.

Het is ook een verhaal van veerkracht, van opstaan na de val, van opbouwen na destructie, van blijven zin geven aan het bestaan, van waarden, van zorg, van hulp verlenen en van medeleven. Dat blijkt ook nu uit de internationale solidariteit, naarmate het conflict grotere proporties aanneemt.

Afbeelding: inmiddels groeit de, voor Oekraïne typerende, zonnebloem uit als een internationaal symbool van verzet.

(Vervolg) De geschiedenis van Oekraïne

In november 2013 ontstond er in Kiev een protestbeweging toen een associatieverdrag met de Europese Unie niet werd getekend. De Russisch gezinde president Viktor Janoekovytsj verloor de meerderheidssteun en werd op 22 februari 2014 afgezet. In de nasleep van de zogenaamde Maidan-revolutie bezette Rusland de Krim, en in het Donetsbekken grepen Russisch gezinde groepen de macht. Daaruit ontstonden de ‘volksrepublieken’ Donetsk en Loegansk in het oosten.

In de Donbass regio groeven het Oekraïense leger en de separatisten zich in en ontstond het conflict dat in februari 2022 door de Russische Federatie als voorwendsel werd aangewend tot een grootschalige invasie van Oekraïne.

Wat brengt de toekomst?

Mogelijk herhaalt de geschiedenis zich. ‘Grote rijken’ vielen omdat zij hun draagkracht verloren en mensen terugplooiden naar beheersbare ‘kleinere’ naties. De Sovjet-Unie viel, en de Russische Federatie lonkt naar een gelijkaardig scenario. Maar het kost veel bloed, zweet en tranen. De geloofwaardigheid van internationale samenwerking kan in het gedrang komen, of net worden versterkt.

Kaart onder: de oorlogssituatie in Oekraïne op 4 maart 2022. In het rood zijn de door Rusland en separatisten veroverde gebieden aangeduid. Er is ook een indicatie van aanvallen met raketten op Oekraïens grondgebied.

Kaart: de grootste expansie van het Rijk van Kiev tussen 1054-1132

---

[1] Slobodan Milosevic was een Servisch autocratische leider die in 1992-1995 de oorlog in Bosnië en Herzegovina uitlokte en het autonome Kosovo annexeerde. De NAVO en de VN grepen militair in, wat leidde tot het Verdrag van Dayton eind 1995.

[2] Pogingen om toe te treden werden overwogen in 2002-2005.

[3] “Geschiedenis” is niet alleen die van mensen, ook al is het de mens die de geschiedenis schrijft. Het gaat om het welzijn van alle levende wezens die door de menselijke activiteit worden beïnvloed.

[4] De etymologische betekenis in het Slavisch is meest waarschijnlijk verwant met “Krajina” of “grenslanden”. Om die reden ligt een verwijzing als “de Oekraïne” momenteel ook gevoelig, omdat het kan verwijzen naar “de grenslanden” terwijl de soevereiniteit van de staat benadrukt wordt door het weglaten van het lidwoord “de”. Dit is vergelijkbaar met de benaming Nederland versus “de Nederlanden”.

[5] Er waren onder meer sporen van de zogenaamde Gravettiaanse cultuur in het Krimgebergte 20.000 jaar geleden.

[6] Merk dan er in het midden van de 13^e tot het eind van de 14^e eeuw ook meerde kolonies waren van de Republiek van Genua.

[7] Een direct voorouder. Zie ook achtergrondverhaal van 985.

[8] De “Unie van Lublin”.

[9] Tussen 1648 en 1764 was er al een tegenbeweging in het oosten door Hetman Bohan Khmelnytsky, om een Kozakken staat op te richten die de onafhankelijkheid ten opzichte van Polen ambieerde. Tussen 1700-1721 was er een onafhankelijkheidsstrijd van deze Kozakken tegen Rusland, waarin de Zweden betrokken raakten. De alliantie verloor het tegen de Russische tsaar (slag van Poltava, 1709).

[10] Ook de Wolga-Tataren werden na de troonbestijging van Ivan “de Verschrikkelijke” in 1547 en bij de verovering van Kazan in 1552 stelselmatig gerussificeerd. Heel wat Russische gebruiken hebben overigens een Tataarse oorsprong. Tijdens het russificatie beleid migreerden heel wat, hoofdzakelijk islamitische, Tartaren naar Kazachstan en Centraal-Azië. Het kanaat van de Krim was een vazalstaat van het Ottomaanse Rijk. Men sprak er een aan het Turks verwante taal. Vanaf de 15e tot de 18e eeuw heersten Krim-Tataarse ruiterlegers over de zuidelijke steppen tussen Rusland en de Zwarte Zee en vormden ze een bedreiging voor Rusland. Slavische gevangenen werden ingezet als galeislaven en sexslavinnen, en zowel de heersers in Rusland als in Polen betaalden protectiegeld aan de Khan (nazaten van Dzjengish Khan, het rijk van de “Gouden Horde” dat het Tartaarse Rijk assimileerde). In het boek “Michael Strogoff, de koerier van de Tsaar” beschreef Jules Verne een opstand van de Tataren in de jaren 1870.

[11] Zie ook blog “Verdragen is een werkwoord”.